'Een economie in crisis kan geen zwaar defensiebudget aan'

Door Tom Peeters (De Tijd, 4 april)

"Als de NAVO in Afghanistan in een Vietnamscenario belandt en moet opstappen, verliest ze haar geloofwaardigheid op militair-strategisch vlak"

Vredesactivist en docent noord-zuidpolitiek Ludo De Brabander schetst economische en geostrategische agenda van NAVO

 

De NAVO bestaat vandaag zestig jaar. De Noord-Atlantische Verdragsorganisatie evolueerde na de Koude Oorlog van een klassiek defensiebondgenootschap naar een meer globale interventiemacht. Maar de vijand mag dan van gezicht veranderd zijn, de economische agenda van de NAVO is ongewijzigd gebleven, zegt Ludo De Brabander van de vredesbeweging. ‘Het officiële discours van de NAVO strookt niet meer met de realiteit.’

Het is een historische NAVO-top, daar in Straatsburg/Kehl. Dat beseffen ook de vele linkse tegenstanders van de NAVO die massaal zijn afgezakt naar het Frans-Duitse grensgebied en op hun manier een stem willen in het debat. Ook Ludo De Brabander en Georges Spriet van de vredesbeweging tekenen er samen met enkele bussen sympathisanten present. Als ze de grens over geraken tenminste, want uit voorzorg heeft men het Shengen-verdrag tijdelijk opgeheven en zullen er dus opnieuw grenscontroles plaatsvinden. Het zegt iets over wat er op het spel staat in Straatsburg.

Het is meer dan symbolisch: er valt niet alleen iets te vieren, het is ook de eerste NAVO-top voor de nieuwe Amerikaanse president, Barack Obama. En er staan enkele belangrijke punten op de agenda. De NAVO staat voor een kruispunt. Kan en wil ze nog uitbreiden? En zo ja, met wie? De oorlog in Afghanistan lijkt alvast een sleutelrol te spelen in haar toekomst. Het is tegelijk de perfecte illustratie van hoe economische en geostrategische belangen verstrengeld zijn met een militaire interventie, die naar de buitenwereld graag vertaald wordt als een humanitaire missie. Na de val van de muur moest de NAVO op zoek naar een nieuwe bestaansreden. Als klassiek bondgenootschap was haar rol uitgespeeld. Na de Tweede Wereldoorlog had de eerste secretaris-generaal, Lord Ismay, de opdracht van de NAVO nog plastisch omschreven als ‘to keep the Americans in, the Russians out and the Germans down’. Van dat missionstatement blijft sinds de val van het communisme niet veel over.

‘Het Amerikaanse model overeind houden is wat overblijft, een model dat zwaar inzet op economische groei en het veroveren van markten’, zegt De Brabander, die niet alleen woordvoerder is van de vredesbeweging, maar ook noord-zuidbeleid en duurzame ontwikkeling doceert aan de Gentse Arteveldehogeschool, en drie jaar geleden als onafhankelijke kandidaat op de Gentse Groen!-lijst stond. ‘Omdat de ideologische component van de NAVO haast volledig is weggevallen, wordt de economische en de geostrategische agenda van de alliantie opzichtiger. Ze komt steeds openlijker tot uiting via de verdere uitbreiding, de vele partnerschappen en de interventies, waarmee de NAVO haar invloedzone probeert te verruimen.’

Hoe kritiek die transformatie van een defensiebondgenootschap naar een interventiemacht voor de NAVO (lees: vooral voor de VS) is komt tot uiting in ‘Als de NAVO de passie preekt’. Het boek haalde de deadline van de NAVO-verjaardagstop niet en ligt pas op 20 mei in de boekhandel. Maar De Brabander en Spriet, die de NAVO en het internationale veiligheidsbeleid al jaren van dichtbij volgen, leggen wel de vinger op de wonde. Ze beschrijven waarom de veel gehypete term energieveiligheid eigenlijk staat voor energiecontrole, en dan specifiek in het Midden Oosten en Centraal-Azië. In de ruimere regio daarrond woont niet alleen driekwart van de wereldbevolking, in de grond zit ook driekwart van de overblijvende energiebronnen.

‘Met amper 5 procent van de wereldbevolking consumeren de Verenigde Staten een derde van de fossiele brandstoffen. Je kan dat model niet volhouden tenzij je militair, economisch en geostrategisch ook werkelijk alles op alles zet. Niet voor niets riep de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Hillary Clinton, op de G20 in Londen alle bondgenoten op om hun verantwoordelijkheid op te nemen in Afghanistan.’

U stelt dat de afloop in Afghanistan cruciaal is voor het voortbestaan van de NAVO. Waarom?

Ludo De Brabander: ‘Als de NAVO in Afghanistan in een Vietnamscenario belandt en moet opstappen, verliest ze haar geloofwaardigheid op militair-strategisch vlak. Dan kan ze haar mondiale ambities opbergen om dé interventiemacht te zijn die formeel stabiliteit kan organiseren in de buitenzone, en informeel economische en geostrategische belangen kan verdedigen. Daarom moet iedereen zijn verantwoordelijkheid nu opnemen.’
‘Obama begrijpt dat beter dan zijn voorgangers. Hij nam voor het eerst de term exitstrategie in de mond. Maar een exit is alleen mogelijk als je de harten van de Afghanen weet te veroveren en politieke bondgenoten maakt. Militair-strategisch betekent dat meer inzetten op het trainen van de Afghanen, politiek betekent het onderhandelingen aanknopen met het ‘softe’ deel van de Taliban.’
‘Een zeer pragmatische politiek, maar een noodzaak want de NAVO beseft dat ze die inspanningen niet eindeloos kan rekken. Je mag niet vergeten welke enorme budgetten zo’n oorlog opslorpt. Irak en Afghanistan zijn in het nieuwe fiscale Amerikaanse jaar 2010 ingeschreven voor 130 miljard dollar (98,1 miljard euro). Dat is een pak geld in tijden van economische crisis.’

Defensie slorpt te veel geld op in crisistijden?

De Brabander: ‘Hoeveel had Obama veil voor zijn economisch herstelplan? Juist ja, ruim 700 miljard dollar. Ontzettend veel in onze ogen. Wel, het is ongeveer één Amerikaans jaarbudget voor defensie. Een economie in crisis kan zo’n inspanning gewoon niet dragen. Ik voorspel dat men zich meer en meer gaat afvragen of dat allemaal nog te verantwoorden is, en of dat geld niet beter naar sociaaleconomisch beleid kan gaan. Dat debat zal ook in Europa worden gevoerd. Want hoe je het ook draait of keert, er is maar één tak die er echt bij wint, en dat is de defensie-industrie.’

‘Een veiligheidsbeleid moet volgens ons gestalte krijgen via een alternatief economisch beleid, op een sociaal en ecologisch verantwoorde manier. Defensie is het brandblusapparaat, terwijl je zou moeten zorgen dat de brand niet uitbreekt. Te gek voor woorden wordt het als je olie op het vuur gooit, zoals de NAVO. In Kosovo brak de hel pas los na de NAVO-bombardementen. De brute militaire interventies in Irak en Afghanistan zouden er nooit gekomen zijn met de VN aan het roer.’

‘Is het trouwens zinvol interventies te organiseren waar conflicten ontstaan met een sociaaleconomische genese? Uit een studie van de Wereldbank blijkt dat de kans op een conflict in de minst ontwikkelde landen 15 keer hoger ligt dan in de ontwikkelde landen. Dan is een militaire interventiestrategie gewoon symptomatologie. Het wordt tijd dat men begint te beseffen dat de NAVO als militaire structuur alleen maar een militair antwoord biedt op wat doorgaans een niet-militair antwoord vraagt.’

Wat u betreft mag de NAVO ophouden te bestaan. Maar dat heeft toch nefaste gevolgen voor België, dat het politieke én het militaire hoofdkwartier van de NAVO huisvest?

De Brabander: ‘We zitten als hoofdstad van Europa en als hoofdkwartier van de NAVO inderdaad in een heel moeilijke situatie. Eigenlijk zijn we verplicht aan allebei de liefde te verklaren. België is altijd een ‘Europalover’ geweest. Dat is duidelijk. Wij verkiezen hier de as Berlijn-Parijs boven de as Londen-Washington. Maar dat betekent niet dat men de NAVO niet wil soigneren. Ik merk trouwens weinig verschil tussen de beleidsnota’s van voormalig defensieminister André Flahaut en huidig defensieminister Pieter De Crem. Alleen de accenten verschillen. Nu voert men een wat meer voluntaristisch beleid. Dat merk je aan de extra manschappen en F-16’s die we naar Afghanistan sturen.’

‘We hebben geleerd voorzichtiger te zijn. Waar dreigde de voormalige Amerikaans minister van Defensie Donald Rumsfeld mee toen hij hoorde dat België tijdens de Irakcrisis op de zogenaamde ‘pralinetop’ Duitsland en Frankrijk had uitgenodigd om te praten over Europese defensiesamenwerking? Met het terugtrekken van het NAVO-hoofdkwartier. Dat zou voor België los van een handvol economische voordelen een ontzettend prestigeverlies betekenen. We hebben hier dus al bij al weinig keuze. Goed schipperen is de boodschap.’

Er liggen nog steeds kernbommen in Kleine-Brogel. Voor de vredesbeweging is dat altijd het gedroomde dossier geweest om de publiek opinie te beroeren. Maar nu ook in de NAVO stemmen opgaan om ze weg te halen, lijken jullie een probleem te hebben.

De Brabander: ‘Ja, misschien wel. Toegegeven, de NAVO heeft flink wat te winnen bij de afbouw van haar nucleair arsenaal. Kernwapens liggen niet goed in de publieke opinie. Door ze weg te halen kan de NAVO haar imago oppoetsen. Veel hangt natuurlijk af van de bilaterale relatie tussen Washington en Moskou, en de wil om verder te ontwapenen (gesprekken daartoe zijn onlangs aangeknoopt tussen Obama en zijn Russische ambtsgenoot Medvedev, red.).’

‘Meer en meer stemmen in het politiek-militaire establishment verklaren ondertussen dat de nucleaire politiek van de NAVO gedateerd is, onlangs nog de voormalige Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Henry Kissinger. Obama lijkt ook de nucleaire arsenalen in de niet-nucleaire staten te willen ‘herbekijken’, omdat ze militair-strategisch nog weinig zin hebben. Hoewel, in feite liggen alleen de Amerikanen in de NAVO nog dwars, want ook in België is er een politieke meerderheid om die kernbommen weg te halen. Uiteindelijk waren die bommen de voorbije jaren meer een paraplu om de verantwoordelijkheid over de verschillende NAVO-lidstaten te verdelen dan een echte afschrikking.’

De Israëlische krijgskundige en polemoloog Martin van Creveld, een van de vijanden van de vredesbeweging, houdt voet bij stuk: ‘Kernwapens hebben de wereld behoed voor een derde Wereldoorlog, en dat doen ze nog steeds.’

De Brabander: ‘Terwijl het net zo goed anders had kunnen lopen. Dat heeft de Cubacrisis aangetoond. Het risico was gewoon veel te groot. Daar komt bij dat de wederzijdse dreiging tussen West en Oost altijd sterk is opgeblazen. De NAVO moest haar defensieuitgaven toch kunnen verantwoorden. Bovendien, is het niet absurd veiligheid en stabiliteit na te streven op een manier die kan leiden tot onveiligheid en zelfdestructie?’